Home » old instruments

Category Archives: old instruments

Hedendaagse Haydn in slot Esterhazy

Het beroemde barokorkest “Il giardino armonico” o.l.v. Giovanni Antonini is bezig met een enorm project. Ze gaan alle symfonieën van Haydn opnemen en dat zijn er minstens 104. Ze willen dit project voltooien binnen het jaar 2032, het driehonderdste geboortejaar van Haydn. Ze gaven onlangs een live-opname van een concert vrij. Het programma betreft drie symfonieën van Haydn en een symfonie van Wilhelm Friedemann Bach. Dezelfde symfonieën zijn opgenomen voor hun laatste cd. Deze cd, genaamd “il filosofo”, naar de derde symfonie die daarop te beluisteren valt, is de tweede in een serie van opnamen die vallen binnen het project van dit barokorkest om alle symfonieën van Haydn op te nemen.

Het toeval wil dat ik deze eerste twee albums uit handen van “il giardino armonico” zelf heb mogen ontvangen dankzij twee prijsvragen op Facebook. Bij de eerste prijsvraag won ik het eerste album “La passione”. De tweede prijsvraag werd 31 maart 2015 gehouden, de verjaardag van Haydn. Ook ik vier dan mijn verjaardag. Helaas kwam mijn antwoord toen niet goed door, maar ik heb uiteindelijk kunnen aantonen dat ik juist geantwoord had en na de mededeling dat het die dag ook mijn verjaardag was kreeg ik ook de tweede cd, “Il filosofo”. Elke cd ligt ingebed in een boekwerk ter grootte van een lp dat veel extra informatie en mooie foto’s bevat. Ik was er verguld mee.

Het concert vond 9 mei 2015 plaats in de Haydnsaal van het paleis Esterházy in Eisenstadt bij de grens tussen Oostenrijk en Hongarije. Daar werkte Haydn gedurende dertig jaar als kapelmeester voor deze vorstenfamilie. “Il giardino armonico” is vreemd genoeg bijna nooit op tournee in Italië. Het is vanuit hieruit dus heel moeilijk concerten bij te wonen. Deze opname biedt de kans het orkest behalve goed te horen ook goed te bekijken. Het concert duurt bijna anderhalf uur, maar het loont zeer de tijd er rustig naar te kijken.

Programma
Joseph Haydn (1732–1809), Sinfonie Nr. 47 in G-Dur, Hob. I:47 (1772)
Wilhelm Friedemann Bach (1710–1784), Sinfonia in F-Dur
pauze
Joseph Haydn, Sinfonie Nr. 22 in Es-Dur, Hob. I:22 «Der Philosoph» (1764)
Joseph Haydn, Sinfonie Nr. 46 in H-Dur, Hob. I:46 (1772)

Het concert is op de twee onderstaande video’s te zien en te beluisteren. De eerste video is geeft het deel van voor de pauze weer en de tweede video is van na de pauze. Met gebruik van de time code kunnen ook de afzonderlijke delen van elke symfonie beluisterd worden.

 

Het is prachtig de musici op de oude instrumenten te zien spelen. Vooral de hoorns geven daar een mooi beeld van en spelen soms zeer schetterend. Typisch zijn de gelaatsuitdrukkingen van Giovanni Antonini. Die wisselen sterk af tussen lyrische en dromerige gezichten en vastbesloten op elkaar geklemde kaken of boze trekken. Op de volgende foto’s is hij goed te zien. Maar op de video’s is nog veel meer van zijn levendige uitdrukkingen en zijn dynamische stijl te zien. Het moet een zeer inspirerende dirigent zijn.

Enkele gelaatsuitdrukkingen van de dirigent Giovanni Antonini

Enkele gelaatsuitdrukkingen van de dirigent Giovanni Antonini

 

Concert voor veel instrumenten van Antonio Vivaldi

In het concerto per molti strumenti e orchestra in do – maggiore (RV 558) di Vivaldi komen, zoals de naam aangeeft, veel solo-instrumenten voor.

Het bestaat uit drie korte delen: Allegro molto, Andante molto, Allegro

Hieronder wordt het concert uitgevoerd door Il giardino armonico onder leiding van Giovanni Antonini. (Zie ook een voorgaand blog over il giardino armonico). Zij spelen zoals altijd de muziek weer zeer ritmisch en precies met sterke dynamica (beluister youtube onderaan het bericht).

De uitvoerende instrumenten zijn: twee blokfluiten, twee teorbes (chitarrone), twee mandolines, twee chamuleaux, twee tromba marina of nonnenviolen, een cello en strijkorkest.

Er spelen drie paar oudere instrumenten die je niet vaak hoort. De chamuleau bijvoorbeeld is de voorloper van de klarinet. Zodra je ze hoort spelen heeft dat een vreemd effect want een dergelijk geluid verwacht je niet in die tijd. De tromba marina of nonnenviool is een langwerpig snaarinstrument met een enkele snaar. Het heeft een klankkast die lijkt op die van een harp en werd in relatief grotere aantallen teruggevonden in kloosters. Soms wordt er geschreven dat het als een bas bespeeld wordt, anderen spelen er daarentegen flageoletten op. Het instrument kan hier beluisterd worden. Het klinkt inderdaad als een trompet; er wordt wel beweerd dat nonnen geen trompet mochten spelen en dat dit hun alternatief was. Zou dit waar zijn?

Een indrukwekkend instrument om te zien is de teorbe of chitarrone (grote gitaar). Deze wordt hier prachtig bespeeld door Jonas Nordberg in een suite in a – mineur, Prélude et Allemande van, Robert de Visée. Zeer de moeite waard om naar te kijken èn te luisteren. Het instrument is goed te zien en te horen en het kerkje is bijzonder.

Robert de Visée

Robert de Visée

In het concerto per molti strumenti zijn de verschillende instrumenten niet altijd even goed te onderscheiden. Vaak creëren ze samen een speciaal timbre of klankkleur.

Hieronder dan het concerto per molti strumenti di Vivaldi

 

Een portret van de gebroeders Kuijken

Leonardo zei het al met wat plagerij in zijn voorgaande bericht. Ik ben al tientallen jaren een groot fan van de gebroeders Kuijken. Nu kwam ik gisteren de volgende documentaire tegen. Deze is voor musici van groot belang. Niet alleen omdat het hier om Barthold, Sigiswald en Wieland Kuijken gaat, maar ook omdat het leuk is meer over de jeugd en het begin van hun carrière te horen en omdat ze veelvuldig aangeven waar het bij muziek maken werkelijk om gaat.

Sigiswald Kuijken zegt bijvoorbeeld op een zeker moment (minuut 24):

Als je musicus bent, ben je niet degene die zijn ego moet tentoonstellen, met behulp van al die mooie stukken die de componisten hebben geschreven in het verleden. Dat kan je doen, als je dat echt wilt, maar dan ben je wel een ijdeltuit vind ik. Dat kan heel talentvol zijn, maar dat is toch een houding die ik niet leuk vind. Je gaat niet Bach en Mozart gebruiken om je eigen talent te laten schitteren. Speel dan liever Kreisler en de dingen die daar meer voor gemaakt zijn. Dat is dan leuk. Maar met de hele fantastische diepzinnige en soms hele eenvoudige genieën als Mozart of Bach toch kunnen zijn, daar moet je vind ik met schroom mee om gaan. Dus je staat dan ten dienste vind ik, wat niet wil zeggen dat je niet creatief moet zijn, maar je moet proberen uit te maken wat deze mensen hebben gedaan, waar hebben ze het vandaan gehaald, wat hebben ze willen zeggen met wat ze daar schreven en daar moet je geen jota aan toevoegen, je moet daar niet teveel aan zitten prutsen, van ik ga dat even interessant maken en zo, of ‘interpreteren’. Ik heb al sinds een aantal jaren de onhebbelijkheid om te zeggen dat ik het woord ‘interpretatie’ niet meer wil hebben omdat ik veel liever praat over ‘realisatie’. We moeten de partituren realiseren. Dat is niet objectief, maar het zijn wel die partituren en geen andere dingen, maar het zijn wel wij die het doen. Dus het gevaar dat je te objectief bent bestaat nauwelijks.

Misschien dat ik vroeger al een documentaire over hem gezien heb, maar dat hij deze manier van muziek beoefenen voorstond wist ik al, en waarschijnlijk velen met mij. Daar kunnen heel wat musici nog steeds iets van leren, want teveel virtuositeit en gekunstelde interpretatie is in sommige uitvoeringen nog immer hoorbaar. Zijn manier van muziek maken straalt hij gedurende zijn concerten inderdaad ook uit.

De film is gemaakt door Daniël Brüggen, docent blokfluit en oude muziek aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, Hij is ook filmmaker en regisseur.

 

 

Sigiswald Kuijken en Tartini in de sala dei giganti

bandera_italia

In Italiano: Sigiswald Kuiken tra i giganti

 

Concertprogramma

Concertprogramma

Afgelopen vrijdag was er een concert in Padua, de stad waar ik net buiten woon en waar ik jaren gewoond heb. Er waren veel goede redenen om er naar toe te gaan. Ten eerste zou daar Sigiswald Kuijken spelen. Hij gaf donderdag een master class aan het conservatorium van Padua, het ‘Cesare Pollini’. Een goed moment om daar een concert aan te verbinden. Ten tweede werd dit concert gehouden in de mooie zaal van het Liviano, ‘la sala dei giganti’. En ten derde was het helemaal gratis.

De weg naar het gebouw loopt door het centrum via de piazza dei Signori. Daar kom ik meestal overdag. Nu was het orologio mooi verlicht met blauwe lampen en met geprojecteerde sneeuwvlokken ook op de gevels.

Het programma bestond uit verschillende sonates en een concert van Giuseppe Tartini. Tartini leefde en werkte in Padua, waar hij ook begraven is in het kerkje Santa Caterina.

De zaal zat voor minder dan de helft vol, wat voor de musici wellicht een teleurstelling was. Ook zeer verbazend als je het niveau en de faam van de musici in acht neemt.

Het mooiste in dit programma was de solosonate voor viool met basso gespeeld door Sigiswald Kuijken op zijn violoncello da spalla (schoudercello).

 

Enkele foto's van het concert. Klik erop voor vergroting.

Enkele foto’s van het concert. Klik erop voor vergroting.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De foto’s van voor, tussen de delen door en na het concert, zijn niet goed gelukt. Gedurende het concert ging Sigiswald Kuijken veborgen achter de eerste violist. En tijdens het ‘duet’ met viool ging hij verscholen achter de muziekstandaard.

Op youtube (hieronder) zijn alle vier de delen van de mooiste sonate van die avond te beluisteren. Het is de Sonate XIV in sol maggiore per violino solo BG4. Op youtube wordt hij gespeeld door Luigi de Filippi. Of hij oorspronkelijk voor violino en basso geschreven werd, is me nog niet duidelijk. Deze sonate werd in elk geval erg mooi begeleid door Sigiswald Kuijken.

 

Op de foto van het invito hieronder is een viool van Giovanni Battista Guadagnini uit 1772 te zien. Op de achterkant staat een oude plattegrond van Padua uit 1784 die gemaakt is door Giovanni Valle. Duidelijk te ontwaren zijn het beroemde plein Prato della Valle, la chiesa di Santa Giustina en de oude stadsmuren.

viool Guadagnini met plattegrond van Padova (fotomontage)

Uitnodiging voor het concert met een viool van de bouwer Guadagnini met plattegrond van Padova (fotomontage?)

In de volgende video vertelt Luigi de Filippi wat meer over Tartini.